AUTORES: Josefa Fernández-López, Javier Fernández-Cruz, Beatriz Míguez-Soto y Roberto Carlos Costas Gándara
Resumo
O castiñeiro europeo (Castanea sativa Mill.) foi obxecto de séculos de selección para a produción de castañas, pero a súa síndrome de domesticación aínda non se coñece ben.
Este estudo investiga os cambios evolutivos na expresión sexual, a ascendencia xenética e os trazos morfolóxicos ao longo dun gradiente de impacto humano no noroeste da Península Ibérica: xermoplasma de castiñeiro natural (Atlántico Salvaxe), domesticado e asilvestrado (Interior Salvaxe).
Analizamos 292 accesións mediante microsatélites nucleares e caracterización morfolóxica dos tipos de amento masculino, xunto con varios trazos potencialmente relacionados coa vantaxe feminina e a domesticación.
A análise da estrutura xenética puxo de manifesto un marcado contraste entre as poboacións do Atlántico Salvaxe —dominadas por ascendencia norteibérica (Nib) e individuos masculinos fértiles (lonxistaminados)— e os grupos do Interior Salvaxe/Domesticado, que comprenden predominantemente híbridos intraespecíficos entre poboacións Nib e mediterráneas cunha alta proporción de sexos (ata o 89 %).
Os nosos resultados revelan un claro sinal funcional asociado á esterilidade masculina: as accesións macho-estériles presentan unha heterocigosidade individual significativamente maior, unha maior frutificación (0,82 fronte a 0,74) e un 88 % máis de inflorescencias femininas por amento bisexual (3,61 fronte a 1,92) en comparación coas fértiles.
Ademais, identificamos diferenzas significativas na lonxitude do amento masculino entre os tipos sexuais, un achado que xorde ao analizar unha colección diversa de árbores silvestres de idade similar.
Estes resultados proporcionan evidencia sólida da vantaxe feminina como motor da domesticación do castiñeiro, o que indica que a selección para o rendemento do froito favoreceu os híbridos intraespecíficos macho-estériles estabilizados mediante enxerto.
Este estudo aclara a historia evolutiva antropoxénica de C. sativa e subliña o papel das poboacións asilvestradas —mosaicos xenéticos de poboacións mediterráneas e indíxenas— como fonte de novas variedades.
Mensaxe clave
A domesticación provocou esterilidade masculina mediante hibridación intraespecífica e selección de vantaxes femininas. Isto transformou o xermoplasma nun laboratorio evolutivo, contrastando os híbridos intraespecíficos estériles masculinos da Galicia interior coas poboacións ancestrais predominantemente fértiles masculinas conservadas na rexión do Atlántico salvaxe.
DESCARGAR ARQUIVO EN PDF (Inglés)
DESCARGAR RESUMO EN PDF (Galego)
